Միջազգային խայտառակություն

Լեռնային Ղարաբաղ. ինչ ժառանգությունից է հրաժարվում Հարությունյանը

Ապրիլի 23, 2020
Լեռնային Ղարաբաղ. ինչ ժառանգությունից է հրաժարվում Հարությունյանը

Ստանիսլավ Տարասով

 

Լեռնային Ղարաբաղի նորընտիր ղեկավար Արայիկ Հարությունյանը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ներկայացրել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման իր տեսլականը։ Նա խաղի մեջ է մտել մինչև իր պաշտոնական երդմնակալությունը, ինչը իրավիճակին հատուկ առանձնահատկություն է հաղորդում։

 

Ըստ երևույթին, պատահական չէ, որ նրա հայտարարությունը ժամանակագրորեն համընկավ Ռուսաստանի ԱԳՆ ղեկավար Սերգեյ Լավրովի հայտարարության հետ Ա.Մ. Գորչակովի անվան Հանրային դիվանագիտության հիմնադրամի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ՝ այն մասին, որ բանակցությունների սեղանին դրված է այսպես կոչված «Կազանյան փաստաթուղթը», որը ենթադրում է ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորում, ինչը անորոշության ու լարվածության ինչ-որ տարրեր մտցրեց, քանի որ Երևանը հրաժարվում է ընդունել այդ փաստը։ Ինչպես մամուլի ասուլիսում հայտարարեց Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավար Զոհրաբ Մնացականյանը, «փուլային լուծման մասին մոտեցումները եղել են 2014-ին, 2016-ին, բայց դրանք անընդունելի էին հայկական կողմերի համար, իսկ 2018 թվականից բանակցությունները սահմանափակվել են որոշ տարրերի վերաբերյալ կողմերի գնահատականների, մոտեցումների քննարկմամբ »։ Այս առնչությամբ փորձագետները գլուխ էին կոտրում այն բանի վրա, թե ինչու է Լավրովը հիշել հենց «Կազանյան փաստաթղթի» մասին, որը ենթադրում է «առաջընթաց կարգավորման մեջ փուլային մոտեցման հիման վրա՝ նախատեսելով «առաջին փուլում առավել ակտուալ խնդիրների լուծումը, Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ մի շարք շրջանների ազատագրումը և տրանսպորտային, տնտեսական ու այլ հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը»։ Այն նաև ենթադրում է Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի սահմանում հանրաքվեի ճանապարհով՝ ադրբեջանցի փախստականների հնարավոր վերադարձով և խաղաղարարների տեղակայմամբ։

 

Բայց չէ՞ որ Լավրովը, միաժամանակ, «մոռացավ» 2016թ. ապրիլյան պատերազմին հաջորդած Վիեննայի և Սանկտ Պետերբուրգի համաձայնագրերի մասին, որոնք նախատեսում էին մոնիթորինգի հաստատում հակամարտող կողմերի շփման գծում և այնտեղ միջազգային դիտորդների ներկայություն։ Եվ ինչո՞ւ «հանկարծ» Ադրբեջանի ԱԳՆ հայտարարությունում՝ օնլայն ռեժիմով Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների ղեկավարների միջև կայացած բանակցությունների վերաբերյալ, ընդգծվեց, որ Բաքուն «պահանջում է ակտիվացնել բանակցությունները, քանի որ այլ ելք ստեղծված իրավիճակից տարածաշրջանում չկա»։ Պատասխանը բխում է հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ Հարությունյանի հայտարարած յոթ կետերից։ Դրանք հետևյալն են.

 

1. Արցախի Հանրապետության իշխանությունները պետք է լիարժեք և լիիրավ մասնակցեն հակամարտության խաղաղ և վերջնական կարգավորման գործընթացի բոլոր փուլերին։

 

2. Արցախի ժողովրդի անվտանգությունը ոչ մի դեպքում չի կարող դրվել սպառնալիքի տակ կամ ենթարկվել սակարկության։

 

3. Առանց Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի առաջնահերթ ընդունման՝ հակամարտության կարգավորման որևէ տարբերակ չի կարող դառնալ կողմերի միջև բովանդակային քննարկման առարկա։

 

4. Պետք է բացառվեն ուժի և դրա սպառնալիքի կիրառման փորձերը հակամարտության կարգավորման գործընթացում, քանի որ հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդները արժանի են ապրելու խաղաղության մեջ, այլապես Արցախի Հանրապետությունը պատրաստ կլինի տալ անհամամասնական հակահարված հարձակվող Ադրբեջանին՝ ռազմական գործողությունները տեղափոխելով նրա տարածք։

 

5. Հակամարտության կարգավորման ցանկացած տարբերակում բացառվում են միակողմանի զիջումները կամ ոչ չափակից փոխզիջումները Արցախի իշխանությունների կողմից։

 

6. Հակամարտության կարգավորման գործընթացում և դրան հարակից գործընթացներում հայ փախստականները և ներքին տեղահանված անձինք պետք է ադրբեջանցի փախստականների ու ներքին տեղահանված անձանց հետ իրավահավասար ձևով ներգրավված լինեն, իսկ նրանց խնդիրները պետք է ստանան միանման և միաժամանակյա լուծումներ։

 

7. Միջազգային հանրությունը (առաջին հերթին՝ ԵԱՀԿ-ն և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները) պետք է բացառի Արցախի բնակիչների իրավունքների խախտումներն ու սահմանափակումները՝ պայմանավորված հակամարտությամբ և Արցախի Հանրապետության կարգավիճակով, այդ թվում փաստացի մեկուսացումը մարդասիրական միջազգային ծրագրերից, որոնք Ադրբեջանը փորձում է կիրառել, առնվազն, որպես ճնշման միջոց, հակառակ միջազգային իրավունքի հանրահայտ սկզբունքների։

 

Չենք բանավիճի դիրքորոշումների վերաբերյալ, որոնք տարբեր ձևով պաշտոնական մակարդակով նշվել են Երևանի և Ստեփանակերտի կողմից կամ Հարությունյանի՝ որոշակի ալգորիթմով «ծրագրի» կետերի հնարավոր հետևողական իրականացման մասին։ Նշենք միայն այն, որ նոու-հաուն այս փաստաթղթում վեցերորդ կետն է, որում նշվում է, որ հակամարտության կարգավորմանը պետք է ներգրավված լինեն «հայ փախստականներն ու ներքին տեղահանված անձինք»՝ իրավահավասար, «ադրբեջանցի փախստականների ու ներքին տեղահանված անձանց հետ միասին, իսկ նրանց խնդիրները պետք է ստանան միանման և միաժամանակյա լուծումներ»։ Ղարաբաղից ադրբեջանցի փախստականների հետ կապված՝ պարզ է. Բաքուն վաղուց պնդում է, որ նրանք վերադառնան նախկին բնակության վայրեր։ Որոշակի պայմանների դեպքում նման բան հնարավոր է և միանգամայն իրատեսական։ Ժամանակին Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը Мirror Spectator պարբերականի հարցազրույցում ասել էր, որ «ադրբեջանցի փախստականները կարող են վերադառնալ Ղարաբաղ և ապրել այնտեղ այն պայմանով, եթե ընդունեն հանրապետության իրավազորությունը»։ Միևնույն ժամանակ, նա մատնանշում էր նաև հայ փախստականների խնդիրը, ինչից այժմ կառչել է Հարությունյանը։

 

Իսկ այժմ դիտարկենք այն իրավիճակը, որը կապված է, ինչպես նշված է Միջազգային ճգնաժամային խմբի (ՄՃԽ) զեկույցում, «Ադրբեջանի կեսմիլիոնանոց հայ համայնքի» հետ։ Ասենք, թե վաղը Բաքուն հայտարարի, թե պատրաստ է ընդունել «իր» հայերին և անգամ փոխհատուցում վճարել նրանց կորցրած գույքի ու սեփականության դիմաց։ Մանավանդ որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը քաղաքական բանադրանքի ենթարկեց «Ժողովրդական ճակատին», որի օրոք են տեղի ունեցել ողբերգական իրադարձությունները։ Ընդ որում՝ նա ըստ էության ոչինչ չի վտանգում, չէ՞ որ Ադրբեջան վերադառնալ ցանկացող հայերը չպետք է որոշեն հանրապետության կարգավիճակը, մինչդեռ ադրբեջանցի փախստականները կարող են քվեարկել առավելագույնը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավարության համար Ադրբեջանի կազմում, նրա անկախության համար՝ երբեք։ Առավելագույնը, ինչ կարող է նախաձեռնել Երևանը իրադարձությունների նման ընթացքի դեպքում, երբեմն-երբեմն ադրբեջանական հայության արտաքին պաշտպանի դերում հանդես գալը կլինի՝ հետագայում կորցնելով այն որպես կարևորագույն քաղաքական գործոն։ Եվ էլի մի բան։ 2020թ. սկզբին, Լեռնային Ղարաբաղի նախագահական ընտրարշավի նախօրեին, Փաշինյանը կոչով դիմեց թեկնածուներին՝ նշել իրենց վերաբերմունքը Երևանին և Ստեփանակերտին բաժին ընկած «ղարաբաղյան քաղաքական ժառանգության հանդեպ»։ Ըստ Փաշինյանի՝ այն այսպիսին էր.

 

Ղարաբաղյան հակամարտության համապարփակ կարգավորման վերջնական նպատակները Ադրբեջանին 7 շրջանների վերադարձն էր՝ Աղդամի, Ֆիզուլիի, Ջեբրաիլի, Զանգելանի, Քուբաթլիի, Քելբաջարի և Լաչինի, պայմանով, որ պահպանվի միջանցքը, որը Լեռնային Ղարաբաղը կապում է Հայաստանի հետ։ Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական իրավավիճակի լուծում համընդհանուր քվեարկության ճանապարհով, որը հանդիսանում է Լեռնային Ղարաբաղի ողջ բնակչության ազատ կամարտահայտումը՝ ՄԱԿ կամ ԵԱՀԿ հովանու ներքո, կողմերի միջև ժամկետների համաձայնեցմամբ, որը կլինի պարտադիր իրավական առումով և կհամապատասխանի միջազգային իրավունքի նորմերին ու սկզբունքներին, հաշվի առնելով, որ քվեարկության դրված հարցը կամ հարցերը չպետք է սամանափակվեն և կարող են ներառել կարգավիճակին վերաբերող բոլոր տարբերակները։ Տարածաշրջանում քաղաքական, առևտրային, տնտեսական և հումանիտար կապերի լիակատար կարգավորում, բարիդրացիական համագործակցության վերականգնում, լիակատար կայունության ապահովում Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։

 

Վերաբնակները միջազգային հանրության աջակցությամբ կհեռանան առաջին պարբերությունում նշված հինգ շրջանների տարածքից։ Ադրբեջանի քաղաքացիական իշխանությունները կմտնեն նշված տարածքներ այն բանից հետո, երբ կտեղակայվեն միջազգային խաղաղարար ուժեր և դուրս կբերվեն այդ շրջաններում գտնվող զինված ուժերը։ Խաղաղարար ուժերը կտեղակայվեն նախկին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի վարչական սահմանների երկայնքով, բացի Քելբաջարի և Լաչինի շրջաններից։ Քելբաջարի շրջանը կմնա ԵԱՀԿ անցումային մոնիթորինգի ներքո։

 

Վերոնշյալ միջոցների ընդունմանը զուգահեռ՝ մինչև հակամարտության վերջնական լուծումը, Լեռնային Ղարաբաղը պետք է ունենա ժամանակավոր կարգավիճակ, որը կերաշխավորի նրա ամենօրյա կենսագործունեության կազմակերպումը։

 

Ստեփանակերտը կորցնում է փաստացի սուբյեկտությունը, իր «սահմանադրական տարածքը», և այդ հիման վրա նրան կարող են մտցնել հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթաց արդեն առանց Երևանի։ Ուստի, փախստականների խնդիրը՝ մատուցված Լեռնային Ղարաբաղի նոր ղեկավարի կողմից որպես «պաս» Բաքվին, լրացվում է այլ բովանդակությամբ ու իմաստով, Ադրբեջանի համար եզակի հնարավորություն է ներկայացնում՝ իրականացնելու մանևրային քաղաքականություն և դիվանագիտություն։ Եթե Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ինչպես ինքը քանիցս հայտարարել է, ցանկանում էր սկսել ղարաբաղյան գործընթացը զրոյական կետից, ապա Հարությունյանը հայտարարել է այդ ուղղությամբ քայլեր կատարելու պատրաստակամության մասին։ Այնպես որ, Ռուսաստանի ԱԳՆ ղեկավար Լավրովի հայտարարությունը պատահական չի հնչել, սկսել են բացվել հակամարտության կարգավորման մոտեցումների որոշ փակագծեր։

 

Աղբյուրը՝ REGNUM տեղեկատվական գործակալություն






Դիտումների քանակ 29769


ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ

Ինչպե՞ս եք գնահատում հոդվածը




ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցենզուրայից դուրս մեկնաբանությունները կհեռացվեն մոդերատորի կողմից։




Վերադառնալ

Նույն թեմայով

Բաբայան Սյամո՝ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի դեսպանի սրտի տղա

Բաբայան Սյամո՝ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի դեսպանի սրտի տղա

Մայիսի 30, 2020


Ղարաբաղի Արո խանը, որն Արցախում նախագահ է աշխատում որպես Հարությունյան Արայիկ, իր գլխին ևս մեկ փորձանք բերեց՝ նշանակելով Բաբայա...

Ղարաբաղի արտաքին քաղաքականության իրավունքը փոխանցվեց Սորոս Ջորջին

Ղարաբաղի արտաքին քաղաքականության իրավունքը փոխանցվեց Սորոս Ջորջին

Մայիսի 29, 2020


Ինչպեսև կանխատեսվում էր, Հարությունյան Արայիկի հաղթանակով Ղարաբաղը կկորցնի իր սուբյեկտայնությունը։ Ասպես, отец-героин-ը այսօր վ...

Փաշինյան Նիկոլի կնգա ձիով քայլը

Փաշինյան Նիկոլի կնգա ձիով քայլը

Մայիսի 28, 2020


Արցախի նախագահ աշխատող Հարությունյան Արայիկն այն խայտառակություններից է, որոնց Ռուսաստանում անվանում են отец-героин: Սա հինգ եր...

Ադրբեջանը ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հավանությամբ պատերազմ կսանձազերծի Արցախի դեմ

Ադրբեջանը ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հավանությամբ պատերազմ կսանձազերծի Արցախի դեմ

Մայիսի 23, 2020


Հարգելի ընթերցող, հոդվածը ցանկանում եմ սկսել հայկական երկու պետությունների՝ Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության դե...

Հարությունյան Արայիկ՝ խայտառակություն խայտառակած Արցախ աշխարհի

Հարությունյան Արայիկ՝ խայտառակություն խայտառակած Արցախ աշխարհի

Մայիսի 21, 2020


Հարությունյան Արայիկն այսօր ստանձնեց Արցախի նախագահի պաշտոնը: Երդմնակալությունը տեղի ունեցավ Շուշիում Հայաստանից ժամանած դասալի...

Անդրկովկասը՝ համավարակից պատերազմ դուրս գալու շեմին. հանգույց ՀԱՊԿ գոտում

Անդրկովկասը՝ համավարակից պատերազմ դուրս գալու շեմին. հանգույց ՀԱՊԿ գոտում

Մայիսի 18, 2020


Իհարկե, թուրքերն իրենք պետք է որոշեն՝ արդյո՞ք պատերազմի մեջ մտնեն Ռուսաստանի դեմ տասնյոթերորդ անգամ, թե՞ ոչ։ Կարծում ենք, մենք ...

Պատերազմը Հայաստանի և Արցախի շեմին է

Պատերազմը Հայաստանի և Արցախի շեմին է

Մայիսի 13, 2020


Անդրկովկասում և նրա շուրջ վերջին շաբաթների իրադարձությունների վերլուծությունը տագնապահույզ մտքի առիթ է տալիս առ այն, որ ամենամո...

Ղարաբաղը հանձնում են բիրիկով, Մոսկվան դեմ է

Ղարաբաղը հանձնում են բիրիկով, Մոսկվան դեմ է

Ապրիլի 21, 2020


Երկու տարի Փաշինյան Նիկոլը խաղում է Վլադիմիր Պուտինի նյարդերի հետ՝ սորոսացնելով երկիրը և հասցնելով նրան ընդհուպ անձնական վիրավո...

Իրանը մոտեցնում է Պոմպեոյի «վերջին օրերը»

Իրանը մոտեցնում է Պոմպեոյի «վերջին օրերը»

Ապրիլի 11, 2020


Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին դիմել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին՝ կոչ անելով երկրին հատկացնել անհապաղ վարկ 5 մլրդ դոլարի չափ...

Արցախում հաղթում է Սորոս Ջորջը

Արցախում հաղթում է Սորոս Ջորջը

Ապրիլի 1, 2020


Արցախում ընտրությունների երկրորդ փուլ է նշմարվում: Պայքարից դուրս մնաց Վիտալի Բալասանյանը՝ զիջելով անգամ մայիլյան մասիսին: Սա ն...

Ի՞նչ կորոշի Արցախը

Ի՞նչ կորոշի Արցախը

Մարտի 29, 2020


Վստահ կարելի է ասել, որ Արցախի սորոսացումը կանխվեց, մայիլյան մասիսը չունի շանս անգամ երկրորդ փուլում հայտնվելու: Բայց Փաշինյան ...

Տեռորիստի և Սորոսի վաստակի սիրավեպն ավարտվեց

Տեռորիստի և Սորոսի վաստակի սիրավեպն ավարտվեց

Մարտի 28, 2020


Բաբայան Սյամոյի և մայիլյան մասիսի միավորումը հայաստանյան քաղաքական իրականության ամենաայլանդակ և ամենահատկանշական երևույթն էր. գ...

մայիլյան մասիս` Սորոսի վաստակ non-grata

մայիլյան մասիս` Սորոսի վաստակ non-grata

Մարտի 27, 2020


Բազմիցս գրել ենք, որ Արցախի նախագահի թեկնածու մայիլյան մասիսին արգելված է մուտք գործել Ռուսաստան: Եվ ահա Armenian Tower Տելեգրա...

մայիլյան մասիսին հրահանգված է մարտի 31-ի գիշերը ինքնահռչակվել Արցախի նախագահ

մայիլյան մասիսին հրահանգված է մարտի 31-ի գիշերը ինքնահռչակվել Արցախի նախագահ

Մարտի 26, 2020


Մինչ կորոնավիրուսը շարունակում է իր հաղթարշավն աշխարհում, հայ ժողովրդի գրանտակերները պատրաստվում են արցախյան ընտրություններին: ...

Ղարաբաղը խիմերայի փոխարեն

Ղարաբաղը խիմերայի փոխարեն

Մարտի 25, 2020


Ռուսաստանցի փորձագետ, Քաղաքական և ռազմական վերլուծության ինստիտուտի փոխտնօրեն Ալեքսանդր Խրամչիխինը ավելի լավ է հասկանում ղարաբա...

Վիտալի Բալասանյան՝ Փաշինյան Նիկոլի սև երազի իրականացում

Վիտալի Բալասանյան՝ Փաշինյան Նիկոլի սև երազի իրականացում

Մարտի 24, 2020


Ամեն ինչ տանում է նրան, որ Փաշինյան Նիկոլը կրկին ենթարկվի ուրոլոգիական միջամտության, այս անգամ՝ Ղարաբաղում: Նախընտրական գործընթ...

Հարությունյան Արայիկին պետք է դաժան պատասխանատվության ենթարկել

Հարությունյան Արայիկին պետք է դաժան պատասխանատվության ենթարկել

Մարտի 21, 2020


Գինեկոլոգիական վրիպակ Հարությունյան Արայիկը, որը սպառնում է դառնալ պատմական վրիպակ Արցախի համար, ասում է, թե ընտրությունները հե...

Թյուրիմացության մեջ է Ռուբեն Վարդանյանը

Թյուրիմացության մեջ է Ռուբեն Վարդանյանը

Մարտի 18, 2020


Ռուսաստանցի գործարար և մեկենաս Ռուբեն Վարդանյանը որոշել է գալիք ընտրություններին Արցախում սատարել Հարությունյան Արայիկին: Նա հա...

Հարությունյան Արայիկ՝ ստոր և դավաճան

Հարությունյան Արայիկ՝ ստոր և դավաճան

Մարտի 16, 2020


TV-5-ում Ագնեսա Խամոյանի հյուրն այսօր ղարաբաղցի գինեկոլոգիական վրիպակն էր՝ նախագահի թեկնածու Հարությունյան Արայիկը, որի ծնողներ...

Ադիբեկյան Ահարոնի կպցրած խոշոր գործի ու գյուտի կապակցությամբ

Ադիբեկյան Ահարոնի կպցրած խոշոր գործի ու գյուտի կապակցությամբ

Մարտի 11, 2020


Ամենայն հայոց սոցիոլոգ Ադիբեկյան Ահարոնը գործ է կպցրել, ընդ որում՝ խոշոր գործ: Չկայացած աբորտի հետևանք Հարությունյան Արայիկից գ...

Խմբագրության կողմից

Shame.am-ի ստեղծագործական խումբը շոգ ամառվանից հետո սկսում է 2014թ. թեժ աշնան ակտիվ գործունեությունը։ Հայաստանը եւ աշխարհը զարմանալի, ստեղծագործելու համար չափազանց բարեբեր ժամանակներ են ապրում։  Կարդալ ավելին 

Ամենաշատ ընթերցվածը

ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ






ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ







Քվեարկությունների արխիվ