Խայտառակություն առանց մեկնաբանության

Իդլիբից մինչև Ղարաբաղ. Թուրքիան նորի՞ց կվառի պատերազմի պատրույգը Կովկասում

Փետրվարի 17, 2020
Իդլիբից մինչև Ղարաբաղ. Թուրքիան նորի՞ց կվառի պատերազմի պատրույգը Կովկասում

Վյաչեսլավ Միխայլով

 

Պատերազմից չի կարելի խուսափել, այն կարելի է միայն հետաձգել՝ ի շահ ձեր հակառակորդի։ Իտալացի մտածող Նիկոլո Մաքիավելիի այս թեզը, ցավոք, կիրառելի է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ներկա իրողությունների շուրջ։ Ադրբեջանը և Հայաստանը բանակցություններ են վարում հանուն բանակցությունների, առանց քաղաքական փոխզիջման հասնելու որևէ լուրջ հույսի։ Կողմերն արդեն երկար ժամանակ կենտրոնացել են հակամարտության գոտում ոչ թե բանակցային սեղանի շուրջ, այլ ռազմական ճանապարհով հարաբերությունների նոր մասշտաբային պարզման պատրաստության վրա։


Ի շահ հակառակորդի հետաձգումը Բաքվում և Երևանում ընկալում են տարբեր կերպ։ Հայաստանի մայրաքաղաքում լայնորեն ներկայացվում է այն կարծիքը, թե ադրբեջանցի հակառակորդը մեծացնում է կրակային հզորությունը, համալրում հարվածային համակարգերի զինանոցը հեռահար և գերճշգրիտ սպառազինություններով՝ բլիցկրիգի, ակնթարթային գործողության անցկացման հույսով՝ ընդդիմադրի համար ամենաանսպասելի ժամանակ։ Ընդ որում՝ նշվում է, որ 2016թ. ապրիլյան պատերազմից հետո Ադրբեջանի Զինված ուժերն, իբր, կորցրել են ղարաբաղյան ճակատի միանգամից մի քանի ուղղություններով հանկարծակի գրոհ իրականացնելու հնարավորությունները։ Նման պնդման հիմքում դրվում է չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (ԼՂՀ) ողջ պարագծով հայկական զորքերի պաշտպանության ողջ գծի զգալի ուժեղացման և մերձճակատային գծում հակառակորդի ակտիվության խոր հետախուզական միջոցների ծավալման մասին փաստարկը։


Իսկ Բաքվում տիրում է այն կարծիքը, թե հայկական կողմի շահը պատերազմի հետաձգումից համալիր ռազմաքաղաքական բնույթ ունի։ Մի կողմից՝ Երևանը կարողացել է Քառօրյա պատերազմից (2016թ. ապրիլի 2-5) հետո անցած չորս տարիներին զգալիորեն ամրացնել իր հարվածային բռունցքը («Искандер-Э» օպերատիվ-տակտիկական հրթիռային համալիրներ, համազարկային կրակի «Սմերչ» ռեակտիվ համակարգեր, Су-30СМ բազմաթիրախային կործանիչներ)։ Մյուս կողմից՝ ավելանում է Ռուսաստանի աջակցությունը ՀԱՊԿ գծով դաշնակցին՝ հաշվի առնելով ընթացիկ իրավիճակը Հարավային Կովկասում և նրան սահմանակից տարածաշրջաններում։ Ի դեպ, Ադրբեջանն ինքն ավելի շատ հենվում է Թուրքիայի օգնության վրա, որի ուշադրությունը Ղարաբաղի հանդեպ ավանդաբար դառնում է ավելի սևեռուն Մերձավոր Արևելքում Ռուսաստանի հետ նրա «մեղմ» առճակատման յուրաքանչյուր փոփոխության հետ։ Սիրիական Իդլիբն այս օրերին գեներացնում է թեժացումը, որում ներքաշվել են Անկարան և Մոսկվան։


Հայտնի է, որ դեռևս 1990-ական թթ. Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև ձեռք է բերվել ամուր համաձայնություն այն մասին, որ Ղարաբաղում Բաքվի ցանկացած մասշտաբային մարտական ակտիվության մասին թուրք դաշնակիցը պետք է նախապես տեղեկացված լինի։ Հետագայում այդ համաձայնությունն ընդլայնվեց ճշգրտող պայմանավորվածությունների շարքով, ընդհուպ մինչև համատեղ ծրագրերի մշակումը, եթե Ադրբեջանը որոշի «վերականգնել իր տարածքային ամբողջականությունը» Ղարաբաղում։


Ապրիլյան պատերազմը դարձավ ռուս-թուրքական առճակատման ինքնատիպ անդրկովկասյան շարունակությունը մի քանի ամսվա ընթացքում՝ Անկարայի կողմից 2015թ. նոյեմբերի 24-ին «թիկունքին հարվածից» հետո։ Այդ ժամանակ հյուսիսարևտյան Սիրիայում թուրքական F-16-ը խփեց Су-24 ռուսական ռմբակոծիչը։ Թեժացումը Ղարաբաղում Թուրքիայի համար հետաքրքիր է որպես իր պատկառելի ռեսուրս և միաժամանակ՝ փաստարկ Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական սակարկությունում։ Սիրիական Իդլիբը Թուրքիայի ամենահարավային մատույցներում է, ռազմական գործողությունների յուրաքանչյուր փուլի ժամանակ այնտեղից դեպի նրա սահմաններ է ձգվում տասնյակ հազարավոր փախստականների հոսքը։ Անհաշտ և «չափավոր» իսլամիստ գրոհայինների այդ վերջին բաստիոնը, որն այժմ հովանավորվում է Թուրքիայի կողմից հավասար չափով, նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի համար դարձել է սիրիական ուղղությամբ իր ճշմարտացիության սկզբունքային պաշտպանության կետը։ Նրա համար այստեղ ամեն բան խիստ հստակ է. կա թշնամի՝ հանձին Բաշար Ասադի, և կա «սիրիական զինված ընդդիմություն», որը պետք է պահել մարտունակ վիճակում, որպեսզի հարավային սահմաններին չխորտակվի խոշոր բուֆերը Անկարայի և Դամասկոսի միջև։ Եթե տեղափոխվենք անդրկովկասյան «Իդլիբ» (թուրքական տեսակետից), ապա այստեղ Ռուսաստանի համար ամեն բան չէ, որ այդքան ակնհայտ է։ Կա միակ ռազմական դաշնակիցը տարածաշրջանում՝ հանձին Հայաստանի, ինչն ապրիորի պահանջում է նրան ցուցաբերել համապատասխան աջակցություն, բայց կա նաև Ադրբեջանը, որի հետ Ռուսաստանը ոչ մի պայմանով չի պատրաստվում խզել երկկողմ հարաբերությունները։ Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ցանկացած մասշտաբային թեժացման դեպքում Ռուսաստանը հայտնվում է չափազանց նուրբ իրավիճակում, երբ այս կամ այն կողմի «ընտրությունը» հղի է ամենաանցանկալի հետևանքներով։ Իսկ եթե այդպես է, ապա Էրդողանի՝ վերը նշված ռեսուրսը և փաստարկը Հարավային Կովկասում կոնսերվացվածից անցնում են աշխատանքային վիճակի՝ Մոսկվային այդ նրբության և դրա ածանցյալ՝ Ղարաբաղում ռուսական խոցելիության մասին հիշեցնելու յուրաքանչյուր անհրաժեշտության ժամանակ, այնտեղ ռազմական սցենար սկսելու պարագայում։


Նախօրեին՝ փետրվարի 15-ին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ընդդիմախոսելով Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին Մյունխենի անվտանգության Միջազգային համաժողովի շրջանակում ընթացող բանավեճի ընթացքում, ամփոփեց զրույցը ծանոթ թեզով։ Անդրկովկասի ամենամեծ հանրապետության ղեկավարի խոսքով՝ հայերը պետք է աշխարհի քաղաքական քարտեզի վրա որոնեն այլ տեղ, բայց ոչ Ադրբեջանում, ինքնորոշման իրենց իրավունքի ևս մեկ իրականացման համար։ Բացի այդ, Ադրբեջանի նախագահը հերթական անգամ հրապարակավ մերժեց Երևանի կողմից առաջ մղվող կարգավորման փաթեթային մոդելը՝ նշելով փուլային խաղաղ գործընթացի «անայլընտրանքայնությունը»։ Բաքուն ցանկանում է ինչ-որ բան ստանալ անմիջապես և արդեն հիմա, մինչև ԼՂՀ ապագա քաղաքական կարգավիճակի մասին հարցի լուծմանը դուրս գալը։ Այդ «անմիջապեսն ու հիմա»-ն հայկական զորքերի կողմից 1994թ. մայիսից վերահսկվող մասն է՝ մարտական գործողությունների դադարեցման անժամկետ ռեժիմի սահմանման մասին եռակողմ (Հայաստան, Լեռնային Ղարաբաղ և Ադրբեջան) համաձայնագրի կնքման պահից։ Այդ հայտարարությունները, որոնք, ընդգծենք, քանիցս հնչեցվել են Բաքվում քաղաքական ղեկավարության կողմից, հարազատ են ժամանակակից մաքիավելիականությանը։ Դրանք բանակցությունների համար տարածք չեն թողնում՝ փաստորեն կարգավորման խնդիրը դուրս մղելով դիվանագիտական հարթությունից հակամարտության բացառապես ռազմական «լուծման» դաշտ։


Սա հասկանալով՝ հայկական կողմը Փաշինյանի միջոցով նշում է համաշխարհային առաջատար տերությունների՝ կոշտ հայտարարություններով հանդես գալու անհրաժեշտությունն այն մասին, որ հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի, այն չի կարող լինել, և դա պետք է պարզապես բացառվի։ Երևանի դիրքորոշումը հասկանալի է, և այն արդեն արձագանք գտել է Ռուսաստանի, ԱՄՆ և Ֆրանսիայի նախագահների՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ղեկավարների համատեղ հայտարարություններում։ Բաքվի հիշողության մեջ այդ թեզը թարմացնելը, ինչպես նաև Թուրքիային Ղարաբաղում ստատուս-քվոյի նոր խափանման անթույլատրելիության հստակ ազդանշան ուղղելն այժմ, անշուշտ, բավական ժամանակին կլիներ։ Բայց Վաշինգտոնն ու Փարիզն այժմ Ղարաբաղի ժամանակը հաստատ չունեն, և պատմական նվազագույնն էլ ռուս-ամերիկյան հարաբերություններում չի նպաստում նման համատեղ դիրքորոշումների մշակմանն ու հռչակմանը։


Ավելի վաղ EADaily-ի էջերում արդեն առաջ քաշվել են ենթադրություններ Ղարաբաղի շուրջ հավանական թեժացման ժամկետների մասին։ Եթե Բաքվում նախընտրեն ռազմական սցենարը, Ղարաբաղում հարձակվելու որոշումը կարող է տրվել արդեն առաջիկա ամիսներին, գուցեև՝ շաբաթներին։ Դրան հարմար կլինի գարնանից մինչև հաջորդ տարվա ամառվա սկիզբը ժամանակաշրջանը։ Փետրվարի 9-ին Ադրբեջանում տեղի ունեցան արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, դրանց արդյունքներով՝ Իլհամ Ալիևի գլխավորած «Ենի Ազերբայջան» («Նոր Ադրբեջան») կառավարող կուսակցությունը պահպանեց մեծամասնությունը հանրապետության օրենսդիր մարմնում։ Սակայն որոշ ընտրատեղամասերում պետք է տեղի ունենան վերընտրություններ, ինչը նորից ինչ-որ ժամանակ կպահանջի։ Դա կպահանջվի նաև ադրբեջանական քաղաքական էլիտայի ապագա կառուցվածքում ավելի մեծ որոշակիություն մտցնելու համար՝ հաշվի առնելով Բաքվում նշմարվող «իշխանության տարանցումը»։ Հունիսի 12-ից՝ ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության մեկնարկից հետո, որի չորս խաղ ընդունելու է Բաքուն (երեքը՝ եզրափակչի խմբային փուլում և մեկը՝ առաջնության քառորդ եզրափակչում), «հնարավորությունների պատուհանը» Ալիևի համար փակվում է և անցնում արդեն գալիք աշուն։


Գարուն-2020-ը կարևոր փուլ է թվում Ադրբեջանում իշխանության ապագան պարզելու համար։ Այդ շրջանը ոչ պակաս պատասխանատու կարող է դառնալ նաև Հայաստանի, Լեռնային Ղարաբաղի և Ադրբեջանի դիմակայության համար։ Մարտի 31-ին ԼՂՀ-ում տեղի կունենան միաժամանակ նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ։ «Օկուպացիոն ռեժիմին», ինչպես Ադրբեջանի մայրաքաղաքում անվանում են ղարաբաղյան իշխանությունները, իրենց ընտրարշավն անցկացնելուն և դեմոկրատական ընթացակարգով Ղարաբաղի «հողում» նորից իրողությունները հաստատելուն խանգարելը հրապուրիչ գաղափար է Բաքվի համար։ «Ադրբեջանի ողջ տարածքում սահմանադրական կարգի վերականգնման» ցուցանակի ներքո այդ խոչընդոտման համար ռազմական գործիքանին կարող է ընտրվել։ Եվ դա կարող է արձագանք գտնել նաև Անկարայից ստացվելիք հավանությամբ, որտեղ այս օրերին փորձում են մշակել նոր ալգորիթմ Սիրիայի վերաբերյալ Մոսկվայի հետ հարաբերություններում։


Աղբյուրը՝ EurAsia Daily






Դիտումների քանակ 108369


ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ

Ինչպե՞ս եք գնահատում հոդվածը




ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցենզուրայից դուրս մեկնաբանությունները կհեռացվեն մոդերատորի կողմից։




Վերադառնալ

Նույն թեմայով

Ժողվարչապետը հաղթում է Ծառուկյանին, բայց տուժում է պետությունը

Ժողվարչապետը հաղթում է Ծառուկյանին, բայց տուժում է պետությունը

Հուլիսի 9, 2020


Փաշինյան Նիկոլի կառավաությունն ՀՀ տնտեսության դեմ պայքարում այսօր նոր բարձունք գրավեց՝ կասեցվեց Գագիկ Ծառուկյանին պատկանող «Շան...

ՄԻԵԴ. Ամերիկյան շահերը գերակա են բարոյականության և իրավունքի հանդեպ

ՄԻԵԴ. Ամերիկյան շահերը գերակա են բարոյականության և իրավունքի հանդեպ

Հուլիսի 9, 2020


Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը երեկ ծանր հարված հասցրեց հայ ժողովրդի այն հատվածին, որն առ այսօր մտածում է, թե Արևմուտքը...

Փաշինյան Նիկոլի ղեկավարությունն ընդդեմ Փաշինյան Նիկոլի

Փաշինյան Նիկոլի ղեկավարությունն ընդդեմ Փաշինյան Նիկոլի

Հուլիսի 7, 2020


Փաշինյան Նիկոլի ղեկավարությունը Ադրբեջանին 100 միլիոն դոլարի ուղիղ ռազմական օգնություն է տրամադրում: Եվ սա այն դեպքում, երբ հայ...

Փաշինյանը և Ալիևը անընդհատ վազում ու վազում են փակ շրջանակում

Փաշինյանը և Ալիևը անընդհատ վազում ու վազում են փակ շրջանակում

Հուլիսի 7, 2020


Այն բանից հետո, երբ տեղի ունեցան Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարներ Զոհրաբ Մնացականյանի և Էլմար Մամեդյարովի հերթական բանակցու...

Սկանդալ Սլովակիայում, որը կարող է վարկաբեկել Եվրոպական միությունը Կովկասում

Սկանդալ Սլովակիայում, որը կարող է վարկաբեկել Եվրոպական միությունը Կովկասում

Հուլիսի 6, 2020


Եվրոպական բյուրոկրատիան վարկաբեկել սպառնացող «հետաքրքրական» սկանդալ է ծավալվում այժմ Սլովակիայում։ Օրերս Աշոտ Գրիգորյանը (ֆիզիկ...

Լակոտակրատներն ընդդեմ Հայ Առաքելական եկեղեցու

Լակոտակրատներն ընդդեմ Հայ Առաքելական եկեղեցու

Հուլիսի 6, 2020


Փաշինյան Նիկոլն իր հարությունյան արայիկի հետ սկսել է Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ պայքարի հերթական փուլը՝ դպրոցական ծրագրերից հա...

Ապագա դատվողների ցանկը պետք է անթերի լինի, ոչ մի լակոտակրատ կամ գրանտակեր չպիտի պլստա

Ապագա դատվողների ցանկը պետք է անթերի լինի, ոչ մի լակոտակրատ կամ գրանտակեր չպիտի պլստա

Հուլիսի 5, 2020


Սուրբ աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանը հերթական գրառումն է կատարել, որում ասում է, որ Փաշինյան Նիկոլն իր ողջ խմբակցու...

Ժողվարչապետը՝ ժողովրդի եկեղեցու թշնամի

Ժողվարչապետը՝ ժողովրդի եկեղեցու թշնամի

Հուլիսի 4, 2020


ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը լավ լուր է հայտնում Նոր Հայաստանի գրանտակերներին, միասեռականներին, տրանսգենդերներին, աղանդավորներ...

Բարդ գործեր է անում բաբաջանյան արմանը, շատ բարդ…

Բարդ գործեր է անում բաբաջանյան արմանը, շատ բարդ…

Հուլիսի 4, 2020


բաբաջանյան արմանը հիրավի Փաշինյան Նիկոլի թիվ մեկ գաղափարախոսն է, հենց նրա կեղտոտ բերանի մեջ է ժողվարչապետը դնում իր մտքերը, գաղ...

Չկա ներում առանց ապաշխարանքի, և չկա փրկություն առանց ներման

Չկա ներում առանց ապաշխարանքի, և չկա փրկություն առանց ներման

Հուլիսի 4, 2020


Հոդվածն ուզում եմ սկսել անկեղծ խոստովանությամբ, դիցուք. երբեք չէի ենթադրի, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, որն ավելի ու ավելի...

Փաշինյան Նիկոլն ու Ալեքսեյ Նավալնին

Փաշինյան Նիկոլն ու Ալեքսեյ Նավալնին

Հուլիսի 2, 2020


Փաշինյան Նիկոլի Հ1-ը երեկ ռեպորտաժ էր պատրաստել Ռուսաստանում կայացած համազգային քվեարկության մասին (դա հանրաքվե չէր, համազգային...

Մինասյանը սխալվում է կամ խաբում

Մինասյանը սխալվում է կամ խաբում

Հունիսի 29, 2020


Միքայել Մինասյանը շաբաթ օրը ցուցադրեց իր «Ստի վերջը» շարքի վերջին սերիան: Լակոտակրատները հանգիստ շունչ քաշեցին, սակայն Մինասյան...

Նվազում է Փաշինյան Նիկոլի հարգանք-պատիվը Ամերիկայում

Նվազում է Փաշինյան Նիկոլի հարգանք-պատիվը Ամերիկայում

Հունիսի 29, 2020


Երեկ՝ հունիսի 28-ին, Գլենդելի քաղաքապետարանի դիմաց Փաշինյան Նիկոլին և ՀՀ կառավարությանն աջակցություն հայտնելուն միտված հանրահավ...

Հայաստանի ազգային շահերի դավաճանությունը չի՛ անցնի

Հայաստանի ազգային շահերի դավաճանությունը չի՛ անցնի

Հունիսի 27, 2020


Հարգելի ընթերցող, հոդվածը ցանկանում եմ սկսել Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում Հայրենական Մեծ պատերազմում Խորհրդային ժողովրդի տարած Հ...

Իլհամ Ալիևի ջղակծկումները տարածվում են Փաշինյան Նիկոլի մարմնին

Իլհամ Ալիևի ջղակծկումները տարածվում են Փաշինյան Նիկոլի մարմնին

Հունիսի 26, 2020


Փաշինյան Նիկոլի կիրթ գործընկեր Իլհամ Ալիևն այսօր Հայաստանից էր խոսել, ելույթի կեսը խոսեց Փաշինյան Նիկոլի սրտով, կարծես «Հայկակա...

Ինչո՞ւ Փաշինյան Նիկոլի դեմ խաղ չկա

Ինչո՞ւ Փաշինյան Նիկոլի դեմ խաղ չկա

Հունիսի 25, 2020


Ժողվարչապետը հպարտորեն հայտնում է հպարտ հպատակներին, որ Հայաստանում այլևս չկա Սահմանադրական դատարան: Փաշինյան Նիկոլը գրում է. «...

Փաշինյան Նիկոլն ասաց, որ վերացնելու է ԲՀԿ-ն

Փաշինյան Նիկոլն ասաց, որ վերացնելու է ԲՀԿ-ն

Հունիսի 25, 2020


Փաշինյան Նիկոլը պրոֆեսիոնալ և գենետիկ մակարդակով ստախոս է, բայց չի ստում միայն իր ռազմավարական պլաններից խոսելիս: Այսօր նա անկե...

Զգուշացնում ու խոստովանում է նախկին Նորին գերազանցությունը

Զգուշացնում ու խոստովանում է նախկին Նորին գերազանցությունը

Հունիսի 20, 2020


Նախկին Նորին գերազանցություն Միքայել Մինասյանն այսօր հեռարձակեց իր «Ստի վերջը» շարքի հիանալի տասներորդ սերիան: Ի՞նչ ասաց Մինասյ...

Վճարե՞լ է արդյոք 100 մլն Ծառուկյանը

Վճարե՞լ է արդյոք 100 մլն Ծառուկյանը

Հունիսի 20, 2020


Վաղը հրապարակվելու է Գագիկ Ծառուկյանին կալանավորելու մասին որոշումը։ Դատավորն ինքն իրեն երկար ժամանակ տվեց մտածելու, սակայն մտա...

Փաշինյան Նիկոլի ստերը արդյունք են տվել Մոսկվայում

Փաշինյան Նիկոլի ստերը արդյունք են տվել Մոսկվայում

Հունիսի 19, 2020


Փաշինյան Նիկոլին մոտ կանգնած աղբյուրները հայտնում են, որ ժողվարչապետն իր ստախոսության պատճառով զրկվեց Մոսկվա գնալու և Հաղթանակի...

Խմբագրության կողմից

Shame.am-ի ստեղծագործական խումբը շոգ ամառվանից հետո սկսում է 2014թ. թեժ աշնան ակտիվ գործունեությունը։ Հայաստանը եւ աշխարհը զարմանալի, ստեղծագործելու համար չափազանց բարեբեր ժամանակներ են ապրում։  Կարդալ ավելին 

Ամենաշատ ընթերցվածը

ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ






ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ







Քվեարկությունների արխիվ