Ազգային խայտառակություն

2020-1920. շարժվում ենք հարյուրամյա վաղեմության պատմությունը կրկնելու ուղղությամբ

Հոկտեմբերի 18, 2019
2020-1920. շարժվում ենք հարյուրամյա վաղեմության պատմությունը կրկնելու ուղղությամբ

Մի քանի մեջբերում REGNUM տեղեկատվական գործակալությունում հրապարակված Ստանիսլավ Տարասովի հոդվածից. «Ելույթ ունենալով Թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդում (ԹՊՀԽ)՝ նա (նախագահ Ալիևը – խմբ.) ասաց հետևյալը. «Նախչիվանը բաժանված է Ադրբեջանի մայրցամաքային մասից։ Նրանց միջև Զանգեզուրն է՝ հնագույն ադրբեջանական հող։ Դրա հանձնումը Հայաստանին թյուրքական աշխարհի աշխարհագրական խզում է ստեղծել»։ Հաջորդ մեջբերումն Ալիևի ելույթից. «Կարծում եմ, որ եկել է ժամանակը, որպեսզի մենք բոլորս անցնենք հաջորդ մակարդակ, այսինքն՝ սկսենք ձևավորել համաթյուրքական ապագայի նոր հորիզոններ։ Այս առնչությամբ ես երկու առաջարկություն ունեմ։ Առաջին. մշակել «Թյուրքական տեսլական 2040» ծրագիրը։ Սրանում պետք է արտացոլվեն թյուրքալեզու հանրույթների երկարաժամկետ ծրագրերը և դրանց հասնելու ուղիները»։

 

Սա արդեն աշխարհաքաղաքականություն է, որը դասագրքերի էջերից անցնում է իրականության հարթություն։ Բայց ինչո՞ւ է հենց հիմա Ալիևը նշում այսքան լայն աշխարհաքաղաքական հորիզոններ։ Նախ՝ որովհետև, ըստ Բաքվի, Անդրկովկասում վերաստեղծվում է 1920-ական թթ. աշխարհաքաղաքական մատրիցան, երբ մոսկովյան բոլշևիկները աշխարհառազմավարական դաշինքի մեջ մտան Անկարայի հետ։ Ի՞նչ եղավ այն ժամանակ։ Ադրբեջանը 1920թ. ապրիլին դարձավ տարածաշրջանում առաջին պետությունը, որտեղ տեղի ունեցավ խորհրդայնացում։ Դրանում մեծ դեր խաղաց ոչ մեկի կողմից չընդունված քեմալական Թուրքիան, որը Մոսկվայի աջակցության հույսն ուներ։ Եվ ստացավ դա։ Հայաստանում տիրող դաշնակները, սզբում դաշինքի մեջ մտնելով ռուս գեներալ Դենիկինի հետ, իսկ հետո՝ լրիվ փոխելով արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը դեպի Անտանտա, Մոսկվայի, Բաքվի և Անկարայի համար դարձան ընդհանուր քաղաքական և գաղափարական հակառակորդներ։ Ուստի, ցանկացած վիճելի տարածքային խնդիրներ, որոնք այն ժամանակ տանջում էին Բաքվին և Երևանին, ըստ էության պետք է լուծվեին և գործնականում լուծվում էին հօգուտ Ադրբեջանի։ Եվ ոչ այն պատճառով, որ այն հարուստ էր համաշխարհային նշանակության էներգետիկ ռեսուրսներով։ Այն ժամանակ Մոսկվայի նպատակը որոշվում էր հեղափոխական գործընթացի նոր հենարան ստեղծելու, դեպի մուսուլմանական Արևելք համաշխարհային հեղափոխության կամուրջ գցելու խնդրով։ Նա օգնում էր Թուրքիային թե՛ բարոյապես, թե՛ նյութապես։ Պատմական պարադոքսն այն է, որ Մոսկվան «Մեծ Թուրան» պանթյուրքական նախագիծն ընկալեց որպես հսկայական տարածքների խորհրդայնացման հնարավորություն։ Իհարկե, այն ժամանակ Մոսկվայում բոլորը չէ, որ այդպես էին մտածում։ Այսպես, ՌԽՖՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմ Գեորգի Չիչերինը հրաժարվում էր հավատալ աշխարհաքաղաքական խիմերա Լև Տրոցկուն՝ առաջարկելով այսպես կոչված «վիճելի տարածքներում» Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև մտցնել Կարմիր բանակի զորքեր։ Բայց Չիչերինը տանուլ տվեց նրանց, ում ինքն անվանում էր «կովկասյան նացիոնալ-կոմունիստներ», որոնց հաջողվեց մշակել և տարածաշրջանում իրականացնել Թուրքիայի հետ 1920-ական թթ. սկզբի պայմանագրերի միջոցով ազգային-տարածքային վերափոխումների իրենց վարկածը, որը գործեց ընդհուպ մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը։ Եվ ոչ փոքր խնդիրներով 1920թ. նոյեմբերի 30-ին ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի և Մարզբյուրոյի համատեղ նիստում ընդունվեց որոշում Զանգեզուրը հանձնել Հայաստանին։

 

Նման որոշումներն այդ ժամանակներում որոշվում էին գլխավորապես աշխարհաքաղաքական խնդիրներով, երբ Մոսկվան գործում էր արդեն թյուրքական աշխարհն աշխարհագրորեն բաժանելու սցենարով։ Եվ հիմա էլ նրա հաշվարկները կառուցվում են ոչ ավազի վրա։ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո նախանշվել է Հայաստանի՝ դեպի Արևմուտք աշխարհաքաղաքական տրանսֆորմացիայի տրենդը (դաշնակցական Հայաստանի նախկին տարբերակը)։ Ադրբեջանը, չնայած ՀԱՊԿ-ում և Եվրասիական տնտեսական միությունում չլինելուն, ակտիվորեն զարգացնում է հարաբերություններ նախ և առաջ Մոսկվայի հետ (մուսավաթական վերջին կառավարության գործողությունների տարբերակը)՝ հաջողությամբ տեղավորվելով Մոսկվա-Անկարա հարաբերությունների գծում։ Ալիևը զգացել է մեծ աշխարհաքաղաքական վերաբաժանման նշաններն ու սկսել դնել իր գլխավոր շեշտերը։ Եթե նրան հաջողվի ամրապնդել արտաքին քաղաքականությունն այդ ուղղությամբ, անշուշտ, նրա առջև կարող են բացվել այլ հեռանկարներ նաև ղարաբաղյան կարգավորման հարցում։

 

Չէ՞ որ պարզապես Հայաստանի հետ պատերազմ սկսելը հիմարություն է և վտանգավոր։ Պահին սպասելը և կողմնորոշվելը ուժերի դասավորության հարցում, ինչպես Մերձավոր Արևելքում, այնպես էլ Անդրկովկասում՝ ենթադրում է մեծ դիվանագիտական արվեստ և փորձ, ինչի պակասն Ալիևը չունի։ Ուստի, մինչև որոշակի պահը Ադրբեջանի նախագահը պետք է աչքի լույսի պես պահպանի Փաշինյանին, որը, դաշնակների նման, մոլորվել է աշխարհաքաղաքական ինքնության որոշման մեջ։ Ըստ տրամաբանության, հենց Հայաստանի վարչապետը պետք է դառնար Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ամենավստահելի գործընկերը, բայց փաստացի այժմ այդպիսին է Ալիևը։ Այնպես որ, Բրատիսլավայում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարների գալիք հանդիպումից որևէ սենսացիա սպասելու հարկ չկա։ Գլխավոր իրադարձություններն այսօր տեղի են ունենում ոչ այնտեղ»։

 

Եվ այսպես, ի՞նչ կարող ենք փաստել։ 2020թ. Հայաստանը, Փաշինյան Նիկոլի ամերիկյան ռեժիմի պահպանման դեպքում, 1920 թվականին կունենա տարածքների կորուստ և պետականության լիակատար կոլապս, միայն այն տարբերությամբ, որ մեզ արդեն ոչ ոք չի փրկի, ի տարբերություն հարյուրամյա վաղեմության դեպքերի։ Դա հասկանում են, դա տեսնում են բոլորը, անգամ Մոսկվայից, բայց ահա Հայաստանում չեն գիտակցում վերահաս աղետը։ Եկել է ուղեղները շարժելու ժամանակը, մի երկու ամիս մոռանալու Սերժին և կոռումպացված մերժված «ռոբասերժական» համակարգն ու մտածել Հայաստանի ապագայի մասին, իսկ հետո սկսել կոնկրետ գործողություններ։ Մեկ-երկու տարի հետո դա անելն արդեն ուշ կլինի, թեկուզև այն պատճառով, որ այդ ժամանակ Հայաստանից քիչ բան մնացած կլինի...






Դիտումների քանակ 34916


ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ

Ինչպե՞ս եք գնահատում հոդվածը




ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցենզուրայից դուրս մեկնաբանությունները կհեռացվեն մոդերատորի կողմից։




Վերադառնալ

Նույն թեմայով

Ուշադրություն, խոսում և ադրբեջանցիներին ցուցադրում է ղասաբը

Ուշադրություն, խոսում և ադրբեջանցիներին ցուցադրում է ղասաբը

Մայիսի 28, 2020


Ղասաբ Պոմպեոն, որն Ամերիկայում պետքարտուղար է աշխատում և գիշեր-ցերեկ զբաղված է ղասաբությամբ՝ ազգերի և պետությունների սպանդ կազմ...

Անդրկովկասը՝ համավարակից պատերազմ դուրս գալու շեմին. հանգույց ՀԱՊԿ գոտում

Անդրկովկասը՝ համավարակից պատերազմ դուրս գալու շեմին. հանգույց ՀԱՊԿ գոտում

Մայիսի 18, 2020


Իհարկե, թուրքերն իրենք պետք է որոշեն՝ արդյո՞ք պատերազմի մեջ մտնեն Ռուսաստանի դեմ տասնյոթերորդ անգամ, թե՞ ոչ։ Կարծում ենք, մենք ...

Վազգեն Մանուկյան, Փաշինյան Նիկոլ՝ Ադրբեջանի արժանի շքանշանակիր

Վազգեն Մանուկյան, Փաշինյան Նիկոլ՝ Ադրբեջանի արժանի շքանշանակիր

Մայիսի 14, 2020


Հայ քաղաքականության պատրիարք, Հայաստանի Հանրապետության առաջին վարչապետ և 1996-ի նախագահական ընտրությունների հաղթող Վազգեն Մանու...

Հայտարարվել է Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետության (Իրևան) ստեղծման մասին՝ արտաքսման մեջ գտնվող կառավարությամբ

Հայտարարվել է Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետության (Իրևան) ստեղծման մասին՝ արտաքսման մեջ գտնվող կառավարությամբ

Մայիսի 10, 2020


Թուրքիայի Քայսերիի համալսարանի պրոֆեսոր և հայտնի հայագետ-գիտնական Գաֆար Չախմաղլին ընտրվել է Արևմտյան Ադրբեջանի Հանրապետության (...

Լեռնային Ղարաբաղ. ինչ ժառանգությունից է հրաժարվում Հարությունյանը

Լեռնային Ղարաբաղ. ինչ ժառանգությունից է հրաժարվում Հարությունյանը

Ապրիլի 23, 2020


Լեռնային Ղարաբաղի նորընտիր ղեկավար Արայիկ Հարությունյանը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ներկայացրել է ղարաբաղյան հակամարտ...

Իրանը մոտեցնում է Պոմպեոյի «վերջին օրերը»

Իրանը մոտեցնում է Պոմպեոյի «վերջին օրերը»

Ապրիլի 11, 2020


Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին դիմել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին՝ կոչ անելով երկրին հատկացնել անհապաղ վարկ 5 մլրդ դոլարի չափ...

Ղարաբաղը խիմերայի փոխարեն

Ղարաբաղը խիմերայի փոխարեն

Մարտի 25, 2020


Ռուսաստանցի փորձագետ, Քաղաքական և ռազմական վերլուծության ինստիտուտի փոխտնօրեն Ալեքսանդր Խրամչիխինը ավելի լավ է հասկանում ղարաբա...

Պատերազմը Ռուսաստանի դեմ աղետ է Թուրքիայի համար

Պատերազմը Ռուսաստանի դեմ աղետ է Թուրքիայի համար

Մարտի 3, 2020


Սիրիայում և Անդրկովկասում անցած շաբաթ տեղի ունեցած իրադարձությունները լուրջ մտահոգություն են առաջացնում։ Հարգելի ընթերցողը կարո...

Փաշինյան Նիկոլը՝ մեր օրերի իմամ Շամիլ

Փաշինյան Նիկոլը՝ մեր օրերի իմամ Շամիլ

Փետրվարի 22, 2020


Լև Տոլստոյն իր «Հաջի Մուրադում» նկարագրում է Շամիլի մուտքը Վեդենո ռուսների հետ հերթական բախումից հետո։ Իմամ Շամիլը իր վոտչինա է...

Վրաստանը մոլորվել է իր «առաջին պարոնների» հարցում

Վրաստանը մոլորվել է իր «առաջին պարոնների» հարցում

Փետրվարի 19, 2020


Վրաստանի արտաքին գործերի նախկին նախարար Թեդո Ջափարիձեն մեծ հոդվածով հանդես է եկել թուրքական Daily Sabah հեղինակավոր թերթում, որ...

Իդլիբից մինչև Ղարաբաղ. Թուրքիան նորի՞ց կվառի պատերազմի պատրույգը Կովկասում

Իդլիբից մինչև Ղարաբաղ. Թուրքիան նորի՞ց կվառի պատերազմի պատրույգը Կովկասում

Փետրվարի 17, 2020


Պատերազմից չի կարելի խուսափել, այն կարելի է միայն հետաձգել՝ ի շահ ձեր հակառակորդի։ Իտալացի մտածող Նիկոլո Մաքիավելիի այս թեզը, ց...

Իլհամ Ալիևը մտահոգվել է Հայաստանի նախկին նախագահների ճակատագրով

Իլհամ Ալիևը մտահոգվել է Հայաստանի նախկին նախագահների ճակատագրով

Փետրվարի 8, 2020


Բաքվում տեղի ունեցավ Թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդի (Թյուրքական խորհրդի) արտաքին գործերի նախարարների արտ...

Ձեռքից ձեռք փոխանցվող իշխանություն. ադրբեջանական տարանցման ղարաբաղյան ճամփաբաժան

Ձեռքից ձեռք փոխանցվող իշխանություն. ադրբեջանական տարանցման ղարաբաղյան ճամփաբաժան

Դեկտեմբերի 30, 2019


Ադրբեջանում սպասվող իշխանության փոխանցումը փորձագետներին խորհրդածությունների հարուստ սնունդ է տվել։ Այս թեմայով մեկնաբանություն...

Ում էր պետք Ադրբեջանում նացիստներին օժանդակողների ռեաբիլիտացիան

Ում էր պետք Ադրբեջանում նացիստներին օժանդակողների ռեաբիլիտացիան

Դեկտեմբերի 25, 2019


2019թ. նոյեմբերին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը մեծ ճառով ելույթ ունեցավ Տաշքենդում, ԱՊՀ պետությունների ղեկավարների գագաթաժողով...

Շարմազանովը ճիշտ է, քոչարյան անդոն` սխալ

Շարմազանովը ճիշտ է, քոչարյան անդոն` սխալ

Դեկտեմբերի 9, 2019


Թալանչի քոչարյան անդոն, որն այսօր աշխատում է Ազգային ժողովի հանձնաժողովի նախագահ և գլխավորում է Ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հանգ...

Ո՞վ է որոշել վախեցնել Հայաստանին Թուրքիայի «հարձակմամբ»

Ո՞վ է որոշել վախեցնել Հայաստանին Թուրքիայի «հարձակմամբ»

Դեկտեմբերի 2, 2019


Nordic Monitor շվեդական կայքը՝ Ստոկհոլմի Սկանդինավյան հետազոտությունների և մոնիթորինգի լրատվական ռեսուրսը (Nordic Research and ...

Նախանձելի Ադրբեջանը

Նախանձելի Ադրբեջանը

Նոյեմբերի 29, 2019


Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հրաժարվում է եվրաինտեգրումից: Բաքվի համալսարանի 100-ամյակին նվիրված միջոցառմանը Ալիևն ասել է. «Տն...

Նվեր Փաշինյան Նիկոլը

Նվեր Փաշինյան Նիկոլը

Հոկտեմբերի 18, 2019


Ժողովրդի վարչապետը Ստեփանակերտի հանրահավաքում մի անգամ ասաց, որ Արցախը Հայաստան է, և վե՛րջ։ Վերջերս Իլհամ Ալիևը պատասխանեց իր պ...

Ի՞նչն է միավորում Ալիևին, Փաշինյանին և Սերժ Սարգսյանին. հիտլերականներ

Ի՞նչն է միավորում Ալիևին, Փաշինյանին և Սերժ Սարգսյանին. հիտլերականներ

Հոկտեմբերի 14, 2019


Աշգաբադում ԱՊՀ երկրների ղեկավարների գագաթաժողովում Ադրբեջանի և Հայաստանի առաջնորդները պատմական կշտամբանքներ փոխանակեցին, որոնք ...

Լուսավոր Էդմոնը անցյալի մութ խորքերում

Լուսավոր Էդմոնը անցյալի մութ խորքերում

Հոկտեմբերի 13, 2019


Գարեգին Նժդեհը հայ դասական ռուսատյացության հիմնադիր գաղափարախոսն է, իսկ ռուսատյացությունն այն քիչ բաներից է, որն ի զորու է վերա...

Խմբագրության կողմից

Shame.am-ի ստեղծագործական խումբը շոգ ամառվանից հետո սկսում է 2014թ. թեժ աշնան ակտիվ գործունեությունը։ Հայաստանը եւ աշխարհը զարմանալի, ստեղծագործելու համար չափազանց բարեբեր ժամանակներ են ապրում։  Կարդալ ավելին 

Ամենաշատ ընթերցվածը

ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ






ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ







Քվեարկությունների արխիվ