Խայտառակություն առանց մեկնաբանության

Բաքուն՝ հայերին. Երևանի վարձակալության ժամկետն ավարտվել է, վերադարձրե՛ք

Սեպտեմբերի 27, 2017
Բաքուն՝ հայերին. Երևանի վարձակալության ժամկետն ավարտվել է, վերադարձրե՛ք

Ստանիսլավ Տարասով


Ադրբեջանը պատմական առասպելաբանության որոգայթներում



Ադրբեջանը կրկին զարմացրել է։ «Սենսացիա» են դարձել, ինչպես տեղեկացնում են Բաքվի ԶԼՄ-ները, պատմաբան Նարիման Յաղուբլուի խոսքերը, որը հայտարարել է, թե «այս տարի ավարտվում է Ադրբեջանի Ազգային խորհրդի կողմից Հայաստանին 99 տարով Երևանը վարձակալության տալու ժամկետը»։ Միևնույն ժամանակ, նա վկայակոչել է Մուսուլմանների Ազգային խորհրդի 1918թ. մայիսի 29-ին Թիֆլիսում կայացած նիստի՝ պատմաբաններին անհայտ N3 արձանագրությունը։ «Այդ արձանագրության ստորագրումը հարկադրյալ միջոցառում էր, քանի որ հենց նոր իր անկախությունը հռչակած Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունը դեռևս թույլ էր, կառավարությունը գործում էր Գյանջայում, Բաքվի ազատագրման և անվտանգության ապահովման համար ուժեղ բանակ չկար, առավել ևս՝ ուժերը չէին բավականացնում կռվելու երկու ճակատում,- ասում է պատմաբանը։- Եվ գլխավոր խնդիրները դարձան Բաքվի ազատագրումը ռուսների և դաշնակների 14 հազարանոց բանակից, որոնք ուզում էին այն վերածել Ռուսաստանի նահանգի, և Բաքուն Ադրբեջանի մայրաքաղաք հայտարարելը»։ Եթե խոսենք հարցի ֆակտուրայի մասին, ապա պատմաբաններին հայտնի է (և այն հրապարակված է- Ս.Տ.) Մուսուլմանների Ազգային խորհրդի 1918թ. մայիսի 29-ի նիստի հետևյալ արձանագրությունը. «Նախագահում էր նախագահի ընկեր Աղաև Հասանբեկը, քարտուղար՝ Մ.Մահմուդով։ Ներկա էին՝ Ֆ.Խ. Խոյսկին, Մ.Յու. Ջաֆարովը, Մ.բ. Հաջինսկին, Ալ.բ. Մահմուդբեկովը, Ֆ.բ. Քոչարլինսկին, Ջ.Մելիք-Եգանովը, Ռ.բ. Վեքիլովը, Գ.բ. Շահթախթինսկին, Ախ.Ախունդովը, Մ.Կ. Մամեդբեկովը, Ա.Շեյխուլիսլամովը, Մ.Մագերամովը, Խ.բ. Խասմամեդովը, Խ.բ. Մելիք-Ասլանովը, Ջ.բ. Հաջինսկին, Ս.Ա. Աղամալովը, Շարիֆովը։ Նիստը բացվելուն պես Խորհրդի անդամ Ֆ.Խ. Խոյսկին զեկուցում է Խորհրդին Հայոց ազգային խորհրդի ներկայացուցիչների հետ Խորհրդի ներկայացուցիչների բանակցությունների արդյունքների մասին՝ Ադրբեջանական և Հայկական ֆեդերացիաների տարածքի սահմանի առիթով։ Ֆ.Խ. Խոյսկին իր զեկուցումն ավարտում է այն տեղեկությամբ, որ Հայկական ֆեդերացիայի կազմավորման համար իրենց հարկավոր է քաղաքական կենտրոն, իսկ որպես այդպիսին Ալեքսանդրապոլը Թուրքիային անցնելուց հետո կարող է լինել միայն Էրիվանը, դրա համար էլ Էրիվանը հայերին զիջելը, ասում է Խոյսկին, անխուսափելի է։ Այս հարցի շուրջ արտահայտվում են Խ.բ. Խասմամեդովը, Մ.Յու. Ջաֆարովը, Շեյխուլիսլամովը (վերջինը՝ «Հումմեթ» կուսակցության անունից), Մ.Մագերամովը (սոցիալիստական մուսուլմանական բլոկի անունից), որոնք Էրիվանը հայերին զիջելն ընդունում են որպես պատմական անհրաժեշտություն, անխուսափելի չարիք։ Հարցի քվեարկությունը տալիս է հետևյալ արդյունքները. Էրիվանը զիջելու օգտին քվեարկում է ընդհանուր 28-ից 16-ը, դեմ՝ մեկը, երեք՝ ձեռնպահ» (Ադրբեջանի Հանրապետության պետական արխիվ, (ԱՀՊԱ), ֆ.970, ց.1., գ.1, թթ. 51, 52, պատճեն)։


Եվ այսպես, առաջին եզրահանգում. խոսքը Ադրբեջանական և Հայկական ֆեդերացիաների միջև սահմանների մասին է։ Երկրորդ եզրահանգում. Էրիվանի այսպես կոչված զիջումը նշվում է որպես «պատմական անհրաժեշտություն և անխուսափելի չարիք»։ Եթե պատմաբան Յաղուբլուն սրան հավելեր նաև փաստաթուղթը «հայերին Էրիվանի 99-ամյա վարձակալության» մասին, ապա նկարագրվող իրավիճակը ավելի էկզոտիկ կերևար։ Բանն այն է, որ Էրիվանը «զիջելու» կամ «նվիրելու» հարցը վաղուց արդեն մտցվել է Ադրբեջանի ազգային պատմագրության մեջ և լայնորեն օգտագործվում է տեղի ագիտպրոպի կողմից։ Ուստի, պատմաբան Յաղուբլուի հայտարարությունը մենք ընկալում ենք որպես տեղեկատվական պատրվակ այս թեմայով խոսակցության համար, թեև REGNUM լրատվական գործակալությունը տարբեր ժամանակներում թեմային անդրադարձել է։


Ինչ է եղել իրականում


Անդրկովկասյան սեյմը հիմնվել է 1918թ. փետրվարին, բոլշևիկների կողմից 1918թ. հունվարին Հիմնադիր ժողովի ցրումից հետո։ Այն կազմված էր Անդրկովկասից ընտրված պատգամավորներից (133 հոգի), որոնք ընտրվում էին ազգային խոշոր կուսակցությունների կուսակցական ցուցակներով՝ վրաց մենշևիկների, հայկական «Դաշնակցություն» կուսակցության և այսպես կոչված մուսուլմանական ֆրակցիայի, որում նկատելի դեր էր խաղում ադրբեջանական «Մուսավաթ» կուսակցությունը։ Բայց բացի կուսակցական այս խմբակցություններից՝ գործում էին (իրավական դաշտից դուրս) ազգային խորհուրդները։ Անդրկովկասում թուրքերի հարձակումից հետո Թիֆլիսում 1918թ. մայիսի 26-ին, ժամը 16։50-ին տեղի ունեցավ Վրացական արտախմբակցային ազգային խորհրդի ժողովը, որում ընդունվեց «Վրաստանի անկախության մասին փաստաթուղթը»։ 1918թ. մայիսի 28-ին Վրաստանը և Գերմանիան ստորագրեցին պայմանագիր, որի համաձայն՝ երեք հազարանոց էքսպեդիցիոն կորպուսը՝ Ֆրիդրիխ Կրես ֆոն Կրեսենշտայնի հրամանատարությամբ, ծովով Ղրիմից անցավ վրացական Փոթի նավահանգիստ։


Իսկ մեկ օր առաջ՝ մայիսի 27-ին, Անդրկովկասյան սեյմի այսպես կոչված մուսուլմանական խմբակցությունը արտակարգ նիստ գումարեց՝ քննարկելու համար ստեղծված քաղաքական իրադրությունը։ Որոշվեց ստեղծել Ժամանակավոր Ազգային խորհուրդ, որի ղեկավար ընտրվեց «Մուսավաթ» կուսակցության Կենտկոմի նախագահ Մ.Է. Ռասուլզադեն։ 1918թ. մայիսի 28-ին տեղի ունեցավ Ազգային խորհրդի առաջին նիստը, որն ընդունեց որոշում Ադրբեջանն անկախ պետություն հռչակելու մասին։ Առաջին կետ. «Այսուհետ Ադրբեջանի ժողովուրդները հանդիսանում են ինքնիշխան իրավունքների կրողներ, և Ադրբեջանը, որը կազմված է Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասից, հանդիսանում է լիիրավ, անկախ պետություն»։ Հենց այսպիսի վիճելի տարածքներում էին ցանկանում իրենց երկիրը տեսնել Մուսուլմանական ազգային խորհրդի ներկայացուցիչները։ Իսկ մյուսնե՞րը։


1918թ. մայիսի 28-ին Հայաստանի անկախության մասին փաստաթուղթ ընդունեց Հայոց ազգային խորհուրդը։ Ինչպես հետևում է Մուսուլմանական ազգային խորհրդի 1918թ. մայիսի 29-ի՝ վերը մեր ներկայացրած արձանագրությունից, Հայոց ազգային խորհրդի հետ շփումներում առաջին հարցը սահմանների մասին հարցն էր։ Բանակցություններն անհաջող անցան։ Որոշակի հստակություն մտցվեց միայն այն ժամանակ, երբ 1918թ. հունիսի 4-ին Բաթումում ստորագրվեց օսմանյան կայսերական կառավարության հետ անդրկովկասյան երեք հանրապետությունների Խաղաղության և բարեկամության պայմանագիրը։ Թուրքիան ընդունեց Հայաստանի անկախությունը՝ Էրիվան մայրաքաղաքով, այն տարածքում, որն այդ ժամանակ վերահսկում էր Հայոց ազգային խորհուրդը։ Այն սահմանափակվում էր Էրիվանի նահանգի Էրիվան և Էջմիածին գավառներով, ինչը կազմում էր 12 հազ. կմ2, մոտ 1 մլն մարդ բնակչությամբ (ներառյալ փախստականները)։


Ի՞նչ կապ ունի այստեղ Ադրբեջանական ազգային խորհուրդը, որն, ի դեպ, նրանց թվում էր, ում հետ Թուրքիան պայմանագիր էր ստորագրում Բաթումում։ Ինչպես գրում է ռուսաստանցի հետազոտող Վադիմ Մուխանովը, փաստաթուղթը պարտավորեցնում էր Ադրբեջանին «անհապաղ կարգավորել բոլոր հարաբերությունները հարևանների հետ՝ հանձինս Վրաստանի և Հայաստանի, առաջին հերթին՝ տարածքային վեճերը, ստորագրել համապատասխան արձանագրություններ և զեկուցել թուրքական կառավարությանը (հոդված 3)»։ 1918թ. հունիսի 16-ին Թիֆլիսում ձևավորված Ադրբեջանի առաջին ժամանակավոր կառավարությունը կարողացավ անցնել Գյանջա, որտեղ այդ ժամանակ գտնվող Նուրի փաշան պարզապես ցրեց Ադրբեջանական ազգային խորհուրդը։ 1918թ. հունիսի 17-ին այնտեղ հայտարարվեց, որ իշխանությունը՝ օրենսդիր և գործադիր, մինչև Հիմնադիր ժողովի գումարվելը, փոխանցվում է երկրորդ ժամանակավոր կառավարությանը, որը ձևավորվել էր Խան-Խոյսկու նախագահությամբ։


Բայց գլխավոր իրադարձությունները սկսեցին զարգանալ ավելի ուշ։ Ինչպես գրում է վրաց պատմաբան Գուրամ Մարգուլիան, անմիջապես ի հայտ եկան առաջին սահմանային խնդիրները Վրաստանի կառավարության և Հայաստանի կառավարության միջև, որը դեմ էր Գեորգիևսկյան տրակտատի տարբերակով սահմաններն անցկացնելուն։ Այս առնչությամբ Վրաստանի կառավարությունը հանձնաժողով կազմեց և դրա աշխատանքին մասնակցելու հրավիրեց ներկայացուցիչների Հայաստանից և Ադրբեջանից։ Բայց Ադրբեջանի պատվիրակները հրաժարվեցին մասնակցել այդ հանձնաժողովի աշխատանքին։ Իսկ հետո Անդրկովկասի նորահայտ պետությունները ընկղմվեցին միմյանց միջև բազմաթիվ պատերազմների մեջ՝ սահմանային և տարածքային վեճերի պատճառով։ Թե այս ամենն ի վերջո ինչով ավարտվեց՝ քաջ հայտնի է։



Աղբյուրը՝ REGNUM լրատվական գործակալություն






Դիտումների քանակ 103354


ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ

Ինչպե՞ս եք գնահատում հոդվածը




ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցենզուրայից դուրս մեկնաբանությունները կհեռացվեն մոդերատորի կողմից։




Վերադառնալ

Նույն թեմայով

Արամ Փաշային վտարո՞ւմ են

Արամ Փաշային վտարո՞ւմ են

Հունիսի 27, 2018


Երևանի կենտրոնում Առաջին հանրապետության հիմնադիր, դաշնակցական գործիչ Արամ Մանուկյանի արձանի տեղադրման ծրագրերը վերստին հետաձգվե...

Ինչու Բաքուն իրականացրեց Trend գործողությունն ընդդեմ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի

Ինչու Բաքուն իրականացրեց Trend գործողությունն ընդդեմ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի

Հունիսի 3, 2018


Ռուսաստանի ԱԳՆ-ին կից հավատարմագրված ադրբեջանցի լրագրողները Սմոլենսկյան հրապարակի պաշտոնական ներկայացուցիչների հետ շփվելիս առաջ...

«Քաղաքական շիզոֆրենիայով» հիվանդները

«Քաղաքական շիզոֆրենիայով» հիվանդները

Մարտի 7, 2018


Ուկրաինան հայտարարում է, որ Ղրիմն իր տարածքն է: Ռուսաստանն ասում է, որ Ղրիմն իր անքակտելի մասն է: Երկու երկրները վիճաբանում են,...

Հայ դեսպանն ընդդեմ նախկին կովկասյան թաթարների, կամ` ինչ ենք անելու հարևանների հետ

Հայ դեսպանն ընդդեմ նախկին կովկասյան թաթարների, կամ` ինչ ենք անելու հարևանների հետ

Մարտի 6, 2018


Ասում են` երկու անսահման բան կա` տիեզերքն ու հիմարությունը: Եվ եթե տիեզերքի հարցում գիտնականները դեռ բանավիճում են, ապա հիմարու...

Վաշինգտոնը Ադրբեջանի պատմական տարածք է

Վաշինգտոնը Ադրբեջանի պատմական տարածք է

Փետրվարի 27, 2018


Երբ փետրվարի 8-ին՝ ելույթ ունենալով Ադրբեջանում, իշխող «Ենի Ազերբայջան» կուսակցության համագումարում՝ այդ երկրի նախագահ Իլհամ Ալ...

Ինչո՞ւ է Ալիևը ստեղծում «հին ու մեծ Ադրբեջանի» մասին առասպելը

Ինչո՞ւ է Ալիևը ստեղծում «հին ու մեծ Ադրբեջանի» մասին առասպելը

Փետրվարի 12, 2018


Իլհամ Ալիևի խոսքերը, թե Երևանը «պատմականորեն ադրբեջանական հող է», հետաքրքրական են ոչ միայն նրանով, որ գիտական տեսանկյունից լիակ...

Շիզոֆրենիայի նոր նոպա

Շիզոֆրենիայի նոր նոպա

Փետրվարի 9, 2018


«Մենք չպետք է մոռանանք և չենք մոռանում մեր պատմական հողերի մասին։ Դա պետք է դառնա մեր ապագա գործունեության ուղղությունը, ինչպես...

«Ազատություն ռադիոն» սատարել է Ադրբեջանում խոսքի ազատության ճնշմանը

«Ազատություն ռադիոն» սատարել է Ադրբեջանում խոսքի ազատության ճնշմանը

Հունվարի 27, 2018


Հունվարի 21-ին «Ազատություն ռադիո»-ի դուստր նախագծում՝ «Эхо Кавказа»-ում (ֆինանսավորվում է ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից) հայտնվեց մի հար...

Ադրբեջանի զգայացունց գթասրտությունը Ռուսաստանի հանդեպ

Ադրբեջանի զգայացունց գթասրտությունը Ռուսաստանի հանդեպ

Հունվարի 17, 2018


Ինչպես հայտնի է, ԱՄՆ նոր պատժամիջոցները Ռուսաստանի Ռազմարդյունաբերական համալիրի (ՌԱՀ) դեմ կարող են անդրադառնալ նաև ռուսաստանյան...

Նամակներդ ո՞ւմ կարդամ, լրտես ջան

Նամակներդ ո՞ւմ կարդամ, լրտես ջան

Դեկտեմբերի 27, 2017


Ադրբեջանի իշխանությունները մինչ օրս չեն ազատվել 2016-ի ապրիլյան պատերազմում ձախողվելու բարդույթից: Հասարակությունը հասկանում է,...

Հայերը սառեցրել են Բաքուն

Հայերը սառեցրել են Բաքուն

Դեկտեմբերի 26, 2017


Այսօր ռուսալեզու լրատվամիջոցները հայտնել են այն մասին, որ Բաքվի բնակիչները Baku Electronics էլեկտրոնիկայի խանութում հայերեն պիտ...

Ադրբեջանն ու Հայաստանը նետում են դեպի պատերազմ ընթացող շոգեքարշի հնոցը

Ադրբեջանն ու Հայաստանը նետում են դեպի պատերազմ ընթացող շոգեքարշի հնոցը

Դեկտեմբերի 23, 2017


Կեղծ հայերը սոցցանցերի մեկնաբանություններում հստակ ռուսատյացություն, արևմտամետ հայացքներ են ցուցաբերում և ընդգծում, որ Ռուսաստա...

Ինչո՞ւ Բաքուն սկսեց վիրավորել Լավրովին և բռիություն անել Ռուսաստանին

Ինչո՞ւ Բաքուն սկսեց վիրավորել Լավրովին և բռիություն անել Ռուսաստանին

Նոյեմբերի 30, 2017


Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն հանդիպել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների՝ Իգոր Պոպովի (Ռուսաստան), Ստ...

Բաքուն Մոսկվայից պահանջում է արյունախում դեսպան

Բաքուն Մոսկվայից պահանջում է արյունախում դեսպան

Նոյեմբերի 28, 2017


Դիվանագիտական սկանդալների ամենանախընտրելի տարբերակներից մեկը դարձել է դեսպանների նկատմամբ տարատեսակ պահանջներ և նախապատվություն...

Ուզում են քանդել օպերայի շենքը

Ուզում են քանդել օպերայի շենքը

Հոկտեմբերի 27, 2017


Երևանի փողոցների բեռնաթափման ու խցանումները վերացնելու ուղղությամբ կառավարության նախավերջին նիստում վարչապետ Կարեն Կարապետյանը ...

Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայում քննարկում են Ռուսաստանի փլուզումը «լեզվական հարցով»

Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայում քննարկում են Ռուսաստանի փլուզումը «լեզվական հարցով»

Հոկտեմբերի 26, 2017


Հոկտեմբերին ադրբեջանական Yeni Musavat կուսակցության Bastainfo ռեսուրսում հրապարակվել է հոդված՝ ավելի քան պերճախոս վերնագրով. «Դ...

Քարտեզային պատերազմի զավեշտը

Քարտեզային պատերազմի զավեշտը

Հոկտեմբերի 13, 2017


Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում ընթանում է գրքի միջազգային տոնավաճառ-ցուցահանդեսը, որտեղ բացված է նաև հայկական տաղավար: Եվ ամեն ...

Թյուրքերին պետք է ցավակցել

Թյուրքերին պետք է ցավակցել

Հոկտեմբերի 12, 2017


Ղազախստանում տեղակայվող «Միջազգային թյուրքական ակադեմիան», Գիտության և կրթության ոլորտում համագործակցության Համաշխարհային թյուր...

Բաքու և Կիև. տարբեր ճակատագրեր, միևնույն ուղեղներ

Բաքու և Կիև. տարբեր ճակատագրեր, միևնույն ուղեղներ

Հոկտեմբերի 4, 2017


Բանդերական Ուկրաինայի ԱԳՆ ղեկավար Պավլո Կլիմկինը այցով Բաքվում եղած ժամանակ սրտակցություն է հայտնել ադրբեջանական ժողովրդին և իր...

Բաքվի «լանդրոմատում», պարզվում է, մարդ կա Անգելա Մերկելի շրջապատից

Բաքվի «լանդրոմատում», պարզվում է, մարդ կա Անգելա Մերկելի շրջապատից

Սեպտեմբերի 21, 2017


Եվրոպացի լրագրողների և փորձագետների իրականացրած՝ Ադրբեջանի կոռուպցիոն կապերի հետաքննության ընթացքում նոր մանրամասներ են ի հայտ ...

Խմբագրության կողմից

Shame.am-ի ստեղծագործական խումբը շոգ ամառվանից հետո սկսում է 2014թ. թեժ աշնան ակտիվ գործունեությունը։ Հայաստանը եւ աշխարհը զարմանալի, ստեղծագործելու համար չափազանց բարեբեր ժամանակներ են ապրում։  Կարդալ ավելին 

Ամենաշատ ընթերցվածը
Նիկոլը Փարիզում
Սեպտեմբերի 14, 2018


Նիկոլը Փարիզում

Փաշինյանը կատաղել է
Սեպտեմբերի 17, 2018


Փաշինյանը կատաղել է

ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐ







Քվեարկությունների արխիվ